"Đến cuối năm học, 100% các trường mầm non, phổ thông có công trình vệ sinh đạt yêu cầu và thường xuyên sạch sẽ" là một yêu cầu hết sức đúng đắn mà Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu ra từ đầu năm học 2009-2010.
Để đạt được yêu cầu này, ngay từ tháng 8 năm 2009, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An đã đưa ra khá nhiều giải pháp: khảo sát thực trạng, tuyên truyền vận động, giao chỉ tiêu và đầu tư kích cầu, kiểm tra đôn đốc... Càng đi sâu kiểm tra, càng phát hiện ra nhiều điển hình tốt, song cũng lộ ra không ít điểm còn non yếu.
Tủ thuốc y tế trường học
Trong suốt hai tháng 11 và 12 năm 2009, đoàn kiểm tra của Sở đã đến làm việc với 10 phòng giáo dục và đào tạo thuộc 3 địa bàn (miền xuôi, miền núi, vùng cao), trực tiếp kiểm tra gần 50 trường mầm non, phổ thông và trung tâm giáo dục thường xuyên.
Một nhận xét bao quát của đoàn kiểm tra là công tác y tế trường học của các trường mầm non tốt hơn hẳn các trường phổ thông và trung tâm giáo dục thường xuyên, kém nhất là các trường trung học cơ sở.
Trường Mầm non thị trấn Quỳ Châu (huyện Quỳ Châu) có 279 cháu và 21 cán bộ, giáo viên. Tuy ở vùng cao còn nhiều khó khăn, nhưng lãnh đạo nhà trường đã tạo mọi điều kiện, thực hiện tốt công tác y tế trường học.
Trường có cán bộ y tế chuyên trách, có phòng y tế với đầy đủ cơ sở vật chất và các loại thuốc cần thiết; công trình vệ sinh và nước sạch phục vụ các cháu đảm bảo đúng yêu cầu; bếp ăn được xây dựng theo kiểu một chiều, thực phẩm dùng hàng ngày có hợp đồng đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và bao giờ mẫu thức ăn cũng được lưu lại tại phòng y tế;… Đi bất cứ chỗ nào, từ lớp học, sân chơi, bếp ăn đến các công trình vệ sinh, đoàn kiểm tra ghi nhận đâu đâu cũng sạch sẽ.
Trường Tiểu học Cầu Giát (huyện Quỳnh Lưu) là một trong không nhiều trường có hệ thống nhà vệ sinh được xây dựng theo đúng chuẩn và khá sạch sẽ. Trường có hệ thống nước máy, nhưng nước này chỉ để dùng cho sinh hoạt bình thường.
Còn nước dùng để nấu ăn hoặc đun sôi làm nước uống cho học sinh đều được lọc thêm một lần nữa qua ba thùng lọc hiện đại. Đoàn kiểm tra đi vào khu nhà vệ sinh cứ đứng xem mãi và tấm tắc khen, vì ở đây không hề ngửi thấy mùi hôi như tại nhiều nhà vệ sinh của các trường khác.
Cô giáo Hoàng Thị Thư, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Cầu Giát cho đoàn kiểm tra biết: “Xây dựng công trình nước sạch và nhà vệ sinh đạt chuẩn đã khó, nhưng khó hơn là giáo dục để học sinh biết sử dụng, gìn giữ công trình, biết giữ vệ sinh thường xuyên.
Các em học sinh tiểu học còn nhỏ, nên phương châm của nhà trường là vừa hướng dẫn, vừa nhắc nhở hàng ngày. Bây giờ thì việc giữ vệ sinh của các em đã thành nề nếp, thành thói quen. Vào đầu mỗi năm học, các cô giáo chỉ còn phải lo hướng dẫn, chỉ bảo cho các lớp 1 mới vào để các em làm được như anh chị các lớp trên”.
Trường Trung học Phổ thông Dân tộc nội trú Quỳ Hợp có 1.066 học sinh và 67 cán bộ giáo viên. Nói là trường ở huyện miền núi, nhưng học sinh thì hầu hết lại sinh sống ở các xã vùng cao của huyện. Cơ sở vật chất phục vụ cho công tác y tế của Trường khá đầy đủ và đảm bảo yêu cầu, duy một điều đáng lưu ý là trường chưa có cán bộ y tế chuyên trách.
Còn việc vệ sinh trường học thì khỏi phải nói - sạch sẽ thường xuyên, tuy rằng các em học sinh ở đây vốn không phải là người của vùng có nếp sống văn hoá tốt. Đây không chỉ là nhận xét của đoàn kiểm tra mà là nhận xét chung của các đoàn từng đến làm việc với trường.
Bên cạnh những trường làm tốt như vừa nói ở trên, thì số trường làm chưa tốt công tác y tế trường học chiếm tỷ lệ trên 2/3 trong số các trường mà đoàn kiểm tra đã đến.
Công trình vệ sinh của một số trường còn tạm bợ, nhiều trường chỉ làm được công trình vệ sinh phục vụ học sinh, còn công trình phục vụ cán bộ, giáo viên thì không. Có trường (như Trung học Phổ thông Yên Thành 3, Trung học Phổ thông Quỳnh Lưu 1) lại có đầy đủ công trình vệ sinh hiện đại nhưng đều trong tình trạng "cửa đóng then cài" chứ không hề đưa vào sử dụng vì lãnh đạo sợ "dùng thì không giữ được vệ sinh". Nhiều trường không có công trình nước sạch và cũng không bao giờ có nước cho học sinh uống (như Trung học Cơ sở Nghi Diên, Trung học Cơ sở Thông Thụ,….);….
Ông Nguyễn Công Hoan, Phó chánh Thanh tra Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An, thành viên của đoàn kiểm tra bức xúc: “Vì quá nghèo mà chưa xây dựng được công trình vệ sinh hiện đại thì không nói làm gì, nhưng xây được rồi mà khóa trái cửa lại thì không thể chấp nhận được. Cả tỉnh có 1.600 trường, Sở không thể đi kiểm tra hết được, không biết còn bao nhiêu trường như THPT Yên Thành 3, THPT Quỳnh Lưu 1".
Bà Lê Thị Hường, Phó Chánh Văn phòng Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An, người phụ trách công tác y tế trường học của Sở đã đưa ra nhận xét đáng suy ngẫm sau đợt đi kiểm tra suốt hai tháng qua.
Theo bà, những trường làm tốt công tác y tế trường học như Mầm non thị trấn Quỳ Châu, Tiểu học Cầu Giát, Trung học Phổ thông Nghi Lộc 4, Trung học Phổ thông Dân tộc nội trú Quỳ Hợp, không phải ở những trường này có điều kiện gì đặc biệt. Đặc biệt chăng là cán bộ quản lý ở đây thực sự quan tâm đến đời sống của các em học sinh nên họ chăm lo từ cái tưởng như rất nhỏ mà những cán bộ quản lý ở trường khác nghĩ là không đáng phải để mắt tới. Bà cho biết, cả 10 phòng giáo dục và đào tạo mà đoàn kiểm tra đã đến đều có ban chỉ đạo và kế hoạch công tác y tế trường học, các trường cũng vậy.
Nhưng công tác y tế trường học vẫn chưa có chuyển biến đáng kể, chưa tốt lên được, nguyên nhân cơ bản là vì kế hoạch không cụ thể, chung chung đại khái; cán bộ phụ trách ở phòng không theo sát tình hình, không kiểm tra đôn đốc; cán bộ quản lý trường học buông xuôi, nhiều Hiệu trưởng không hề quan tâm chỉ đạo công tác y tế của đơn vị mình;..
Bà kết luận: "Công tác y tế trường học chưa tốt, nước cho học sinh uống không có, khu vực vệ sinh không sạch sẽ,... đừng đổ lỗi cho cán bộ, giáo viên và học sinh. Nguyên nhân cơ bản chính là cán bộ quản lý, nhất là cán bộ quản lý nhà trường đã không quan tâm hoặc quan tâm không đúng mức”.