Chương trình 135 là Chương trình phát triển kinh tế xã hội các xã đặc biệt khó khăn vùng dân tộc thiểu số và miền núi. Thông qua nguồn vốn hỗ trợ để thực hiện xóa đói, giảm nghèo và thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia.
Từ khi thực hiện (năm 2006) đến nay, số tiền rót cho Chương trình 135 giai đoạn 2 của cả nước lên tới hơn 14.000 tỉ đồng. Qua chừng ấy thời gian thực hiện, bên cạnh những việc đã đạt được, chương trình này cũng bộc lộ những hạn chế như giải ngân chậm, nhiều địa phương còn có tình trạng phân bổ vốn sai nội dung, mục đích, đối tượng thụ hưởng.
Theo báo cáo của ủy ban Thường vụ Quốc hội vào ngày 12/4/2010 thì số tiền chi sai và thất thoát đã lên con số hơn 80 tỉ đồng. Nghệ An có 89 xã với 180 thôn, bản được thụ hưởng nguồn vốn từ chương trình này và quá trình thực hiện cũng đã bộc lộ những bất cập.
Đường ống dẫn nước tại xã Thanh Đức, huyện Thanh Chương (Nghệ An) là một trong những công trình thể hiện sự lãng phí nguồn kinh phí khi đầu tư không đúng chỗ dẫn đến không phát huy được hiệu quả kinh tế.
Công trình tiền tỷ nằm phơi sương
Đường ống dẫn nước xã Thanh Đức được lắp đặt vào năm 2008, mục đích là dẫn nước từ Khe Trải tưới tiêu cho hàng trăm ha chè thuộc các cánh đồng Cây Mãn, Bình Chỉnh, Cây Vông và đồng Cây Lợi thuộc xã Thanh Đức.
Công trình tiền tỷ nằm phơi sương
Công trình sử dụng nguồn vốn từ chương trình 135, với số tiền lên đến 1,3 tỷ đồng. Toàn bộ đường ống này được thiết kế với chiều dài khoảng 400m, chạy vòng vèo qua cánh đồng Cây Mãn, chất liệu là ống sắt với bán kính 40cm nằm cách biệt với mặt đất khoảng 1,5m bởi một hệ thống chân trụ là bê tông cốt thép rất vững chắc.
Ngoài hệ thống ống sắt này, còn có một đường mương dẫn nước bằng bê tông chiều dài trên 300m, có nhiệm vụ dẫn nước từ đường ống về vùng nguyên liệu chè thuộc các cánh đồng nói trên. Đồ sộ là thế nhưng oái oăm thay, từ khi khánh thành đến nay, đã gần 3 năm nhưng công trình này chưa một lần vận hành bởi không có nguồn nước!
Dấu hiệu của sự bỏ bê và xuống cấp
Theo quan sát của chúng tôi, do trải mình ra giữa mưa nắng quá lâu mà không vận hành nên sắt tại đường ống đã có dấu hiệu bong tróc, hoen ghỉ và cứ đà này không bao lâu nữa sẽ bị bào mòn, gây thủng đường ống là điều khó tránh khỏi. Đối với hệ thống đường mương bằng bê tông, rác rưởi và cây cỏ đã gần như lấp đầy, trông rất phản cảm.
Theo người dân xã Thanh Đức, ngay từ khi bắt đầu tiến hành thực hiện, công trình này đã gặp phải sự phản ứng quyết liệt từ phía người dân nhưng các cấp chính quyền đã bất chấp, vẫn đơn phương thực hiện.
Ông Nguyễn Trọng Lệ ở xóm 1 bức xúc, đã nhiều lần trước và sau khi công trình được thực hiện, bà con nhân dân phản đối việc xây dựng nhưng chính quyền vẫn phớt lờ. Hậu quả là xây xong nằm đắp chiếu, chưa một lần được vận hành vì nước ở Khe Trảy (là nơi đặt trạm bơm đầu nguồn) vốn đã rất ít, những ngày khô hạn thậm chí còn không có nổi một giọt nước.
Bức xúc hơn khi mà đường ống này vắt ngang cánh đồng, chia cánh đồng thành hai nửa gây ra rất nhiều khó khăn cho việc lao động sản xuất của bà con. Người dân xã Thanh Đức đã mỉa mai gọi “công trình thế kỷ” của xã này là “con rồng khô” hay “con rồng lửa” bởi từ ngày khánh thành đến nay, đất vẫn cứ khô và chè vẫn cứ chết.
Chỉ là “chạy dự án” 135?
Khi chúng tôi đặt vấn đề về việc xây dựng đường ống dẫn nước nhưng không phát huy hiệu quả, ông Vương Viết Sơn - Chủ tịch UBND xã Thanh Đức đã từ chối cung cấp thông tin cũng như trách nhiệm của những người liên quan vì cho rằng, phóng viên báo chí tác nghiệp cần phải có giấy giới thiệu của Ban Tuyên giáo Huyện uỷ đồng ý cho làm việc, cấp cơ sở mới cung cấp thông tin?!
Trạm bơm đầu nguồn chỉ là một cái khe rất nhỏ
Tuy nhiên, bằng cách riêng của mình, chúng tôi cũng buộc được ông này phải thừa nhận công trình này là một sự lãng phí ghê gớm nguồn vốn chương trình 135 và không phát huy được hiệu quả kinh tế. Ông này cũng cho rằng, từ trước đến nay không có nước để vận hành việc tưới tiêu do hạn hán nhưng bây giờ Khe Trảy đã bắt đầu tích nước.
Tuy nhiên, ghi nhận của phóng viên thì cái mà ông chủ tịch xã Thanh Đức gọi là nước để vận hành hết công suất của công trình tầm cỡ 1,3 tỷ đồng ấy chỉ là dư âm của cơn mưa do ảnh hưởng của cơn bão số 1 vừa qua.
Trong một diễn biến khác, qua khai thác thông tin từ Ban chỉ đạo chương trình 135 cũng như UBND huyện Thanh Chương, chúng tôi được biết, công trình đường ống dẫn nước này được UBND xã Thanh Đức đề xuất thực hiện là để tận dụng nguồn vốn từ một dự án mà chương trình 135 dành cho xã.
Do thời gian quy định để duyệt dự án không dài, nếu không làm kịp thì sẽ bị rút vốn nên trong một thời gian rất ngắn để khảo sát và lập các dự án, không hiểu vì lý do gì mà một dự án có quá nhiều bất cập ngay từ đầu như đường ống dẫn nước lại được duyệt. Và hậu quả là công trình tiền tỷ đang nằm phơi sương để chờ ngày… dỡ bỏ!